Naukowcy i badacze coraz bardziej cenią fantastykę naukową za jej wkład w przewidywanie przyszłych scenariuszy. W ramach swojej misji badania kierunków, w jakich prowadzą nas zmiany w nauce i systemach naukowych, Centrum Przyszłości Nauki spotkało się z sześcioma czołowymi autorami science fiction, aby poznać ich opinie na temat tego, w jaki sposób nauka może sprostać wielu wyzwaniom społecznym, przed którymi stanemy w nadchodzących dziesięcioleciach. Podcast powstał we współpracy z Natura.
W czwartym odcinku rozmawialiśmy z Fernandą Trías o tym, jak połączyć sztukę i naukę. Mówi o konieczności podjęcia działań w obliczu tak tragicznej rzeczywistości, jak kryzys ekologiczny. Wierzy, że poprzez lokalizację problemów i rozwiązań możemy nadać nauce większe znaczenie.
Fernanda Trias
Fernanda Trías urodziła się w Montevideo w Urugwaju, a obecnie mieszka w Kolumbii. Wielokrotnie nagradzana pisarka i instruktorka kreatywnego pisania, posiada tytuł magistra sztuki w dziedzinie kreatywnego pisania na Uniwersytecie Nowojorskim i opublikowała cztery powieści, w tym dwie przetłumaczone na język angielski (Dach, Charco Press 2020 i Różowy śluz, Skryba 2023), a także zbiór opowiadań.
Paweł Śrivastava (00:03):
Cześć, jestem Paul Shrivastava i w tej serii podcastów rozmawiam z autorami science fiction o przyszłości. Myślę, że ich wyjątkowy sposób patrzenia na sprawy może dać nam cenny wgląd w to, jak możemy stworzyć taki świat, jakiego chcemy, i uniknąć takiego, jakiego nie chcemy.
Fernanda Trias (00:24):
Wszyscy mamy nadzieję, że nauka przyjdzie i uratuje nas od katastrofy i spustoszenia, które spowodowaliśmy, ale to nie w ten sposób.
Paweł Śrivastava (00:32):
Dziś rozmawiam z Fernandą Trías, urugwajską powieściopisarką i autorką opowiadań. Jest także wykładowcą kreatywnego pisania na Universidad de los Andes w Bogocie. Jej książka, Różowy śluz, zostało uznane za jedno z najlepszych dzieł literackich autorki w świecie hiszpańskojęzycznym. Rozmawialiśmy o jej inspiracjach, czy dystopijny horror może spowodować zmiany oraz o znaczeniu łączenia sztuki i nauki. Mam nadzieję, że Ci się podoba.
Witamy Cię, Fernando. Dziękuję bardzo, że dołączyłeś do nas w tej serii podcastów. Chciałbym zacząć od pytania, czy możesz opowiedzieć trochę o swoim pochodzeniu i swoim związku z nauką.
Fernanda Trias (01:24):
Właściwie pochodzę z rodziny, w której nauka i sztuka zawsze były ze sobą powiązane. Mój ojciec był lekarzem. Dorastałam na przykład bawiąc się na korytarzach szpitali, a mój ojciec opowiadał o ludzkim ciele i było to dla mnie bardzo interesujące. Ale jednocześnie miałem raczej skłonności humanistyczne, więc ostatecznie zdecydowałem się na studia humanistyczne. Przez wiele lat pracowałam jako tłumacz, ale specjalizowałam się w tekstach medycznych. W tłumaczeniu znalazłem sposób, aby mieć oba, prawda, z jednej strony języki, które kocham, a z drugiej strony, mogłem prowadzić badania i uczyć się.
Paweł Śrivastava (02:07):
Wspaniały. Twoja nowa, ekscytująca książka, która jest właśnie tłumaczona, Różowy śluz, na angielski – czy możesz nam opowiedzieć trochę o ogólnym temacie książki i o tym, jak mówisz o nauce i organizacji nauki w tej pracy?
Fernanda Trias (02:23):
Właściwie różowy śluz to jedna z tych rzeczy, które odkryłam jeszcze zajmując się tłumaczeniami medycznymi. W tej dystopijnej powieści doszło do katastrofy ekologicznej i pomyślałem: cóż, wyobraźmy sobie kraj, w którym muszą wyżywić ludność pastą zwaną pejoratywnie „różowym śluzem”. Wszystkie okrawki i wszystkie drobne kawałki tusz, zwierząt gospodarskich, są podgrzewane w naprawdę wysokich temperaturach. Następnie są one odwirowywane w celu usunięcia tłuszczu z mięsa i otrzymuje się bardzo różową pastę, która wygląda jak pasta do zębów. Dwie główne bohaterki – narratorką jest kobieta opiekująca się dzieckiem chorym na rzadką chorobę. Jednym z wielu objawów jest to, że osoba jest zawsze głodna. Mózg nie otrzymuje sygnału mówiącego: OK, wystarczy. Jest to więc bardzo bolesny syndrom, a ta kobieta opiekuje się dzieckiem, które nie może przestać jeść w świecie, w którym brakuje żywności, a ten różowy śluz jest głównym dostępnym pożywieniem.
Paweł Śrivastava (03:39):
To jest takie potężne. Jedną z nadziei jest to, że ten rodzaj horroru i dystopii zaszokuje ludzi i skłoni ich do zmiany zachowań w kierunku bardziej zrównoważonych – czy to w odżywianiu własnego ciała, czy w spalaniu węgla, czy co tam. Czy sądzisz, że science fiction naprawdę może zmienić sposób myślenia?
Fernanda Trias (04:03):
Nie wiem, ale w każdej powieści dystopijnej jest choć trochę echa rzeczywistości. Mam wrażenie, że jako społeczeństwo obecnie zaprzeczamy temu, co dzieje się w związku ze zmianami klimatycznymi. I jest to normalne, ponieważ jest tak przerażające, a także dlatego, że… jednostki – nie czujemy, że możemy wiele zrobić, aby zmienić to, co się dzieje. Czujemy tę frustrację, ale dlatego uważam, że tak ważne jest, aby sztuka poruszyła temat i udostępniła go ludziom, ponieważ tworzy namacalny przykład tego, co może się wydarzyć. I nagle możemy sobie wyobrazić cały świat z tymi wszystkimi konsekwencjami i szczegółami oraz jak to wpłynie na normalnych, codziennych ludzi, i w ten sposób możemy zacząć o tym rozmawiać.
Paweł Śrivastava (05:00):
Istnieją sposoby myślenia o sobie jako o czymś odrębnym od natury, ale istnieje alternatywa. Rdzenny pogląd na świat w wielu krajach jest znacznie bardziej holistyczny i znacznie bardziej inkluzywny, że jesteśmy naturą, jesteśmy częścią sieci natury i jeśli coś z tym zrobimy, to również wróci i na nas wpłynie. Czy uważasz, że byłoby to pomocne i pomogło pokonać niektóre z tych wyzwań?
Fernanda Trias (05:31):
Kocham to co Vandana Shiva, indyjska filozofka, ekofeministka. Mówi o eko-apartheidzie, o oddzieleniu człowieka od reszty natury. Dla nauki ważne byłoby wyciągnięcie wniosków z tego paradygmatu, ponieważ wiele z tych wizji rdzennej ludności – tutaj w Kolumbii mamy ich wiele – można uznać za mniej naukowe. W tym sensie nauka czasami może być bardzo arogancka, prawda? Dlatego uważam, że ekofeministyczny sposób myślenia mógłby bardzo pomóc. Do zmiany mogłoby przyczynić się także zwiększenie liczby kobiet pracujących w nauce. Obecnie w Ameryce Łacińskiej są autorzy, którzy poszukują innych form wiedzy i stamtąd piszą science fiction. Myślę, że to bardzo, bardzo interesujące.
Paweł Śrivastava (06:30):
Bardzo interesujące. Czy sądzisz, że pewne osiągnięcia naukowe i technologiczne faktycznie wyrządzają szkody systemom ziemskim i jaka może być rola science fiction w zapobieganiu temu?
Fernanda Trias (06:47):
Czasami mam wrażenie, że nauka jest jak dobra matka, która biegnie za rozpieszczonym dzieckiem, które sieje spustoszenie w domu. A matka biegnie z tyłu i zbiera zabawki, prawda? Zatem nauka jest obecnie tym zabezpieczeniem, w którym wszyscy mamy nadzieję, że nauka przyjdzie i znajdzie sposób, aby ocalić nas od katastrofy i spustoszenia, które spowodowaliśmy, ale to nie w ten sposób będzie działać.
Jeśli weźmiemy na przykład kwestię żywności, szacuje się, że do 60 r. planeta będzie musiała wyprodukować o 2050% więcej żywności, aby utrzymać rosnącą populację świata. To będzie naprawdę trudne. Istnieją już innowacje naukowe zmierzające w tym kierunku. Zastanawiamy się, w jaki sposób możemy genetycznie modyfikować rośliny uprawne lub nasiona, aby uczynić je odpornymi na ciepło? Ale jeśli się nad tym zastanowić, około 30% żywności produkowanej obecnie na świecie jest tracone lub marnowane, i oczywiście ma to związek z kapitalizmem. Zatem potrzebujemy zmiany. Science fiction nam pomaga, nawet jeśli oczywiście nie daje rozwiązania, ale przynajmniej pomaga zgłębić problem i postawić pytanie.
Paweł Śrivastava (08:01):
To, co mówisz o sztuce lub narracji kształtującej to pytanie, dotyka sedna tego, co niektórzy nazywają transdyscyplinarnymi badaniami naukowymi, podczas których badania są prowadzone we współtworzeniu z zainteresowanymi stronami.
Fernanda Trias (08:17):
I dlatego tak ważna jest integracja, no wiecie, nauk humanistycznych i ścisłych. Ponieważ problemy, przed którymi stoimy obecnie, rozprzestrzeniają się poza granice i dziedziny wiedzy. Zatem bierzemy pod uwagę zmianę klimatu, a nie tylko kwestię środowiskową. Każda decyzja ma ogromne skutki gospodarcze i społeczne. Zanim wdrożymy wszystko, co chcemy wdrożyć, musimy pomyśleć o potrzebach każdej społeczności w jej kontekście. Trzeba pomyśleć, jak to będzie działać we wspólnocie, w obliczu tych konkretnych wyzwań.
Paweł Śrivastava (08:53):
Jest to więc bardzo ważny punkt. Kwestia lokalizacji, to nie tylko tkwienie w ogólnych rozwiązaniach, ale dostosowywanie ich do lokalnego kontekstu kulturowego. To jest naprawdę klucz do rozwiązania i moim zdaniem leży to w pewnym stopniu poza sferą tradycyjnej, normalnej nauki. Jakie sugestie możesz mieć dla naukowców, aby zaangażowali się w tego rodzaju wyniki?
Fernanda Trias (09:21):
Pogląd, że badania naukowe i sztuka są od siebie odrębne, jest bardzo powszechny. Myślę jednak, że mają ze sobą więcej wspólnego, niż nam się wydaje, ponieważ oba wymagają ciekawości, a następnie chęci połączenia się z pomysłami, które wydają się odległe.
Paweł Śrivastava (09:40):
Łączenie kropek, aby uzyskać większy wzór. I to jest dla mnie posunięcie artystyczne. To nie jest posunięcie naukowe.
Fernanda Trias (09:49):
Dokładnie, ale myślę, że prawdopodobnie najlepsi naukowcy to ci, którzy mają taki sposób myślenia, no wiesz, ten twórczy umysł. Kreatywność to coś, co nie jest zarezerwowane tylko dla niektórych ludzi, którzy są artystami. Wszyscy jesteśmy kreatywnymi ludźmi. Kiedy zacząłem pisać… myślałem o powieści, która miała powstać później Różowy śluz, miałem pewne elementy, które wyglądały na zupełnie niezwiązane ze sobą. Na przykład różowy śluz to pasta, dziecko z tym konkretnym zespołem… To jest jak, wiesz, jak patchwork, ale ja, jako pisarz, muszę zaufać tej intuicji. Wiedziałem, że należą do siebie. Nie wiedziałem jak.
Paweł Śrivastava (10:33):
Dziękujemy za wysłuchanie tego podcastu przygotowanego przez Centrum ds. Przyszłości Naukowych Międzynarodowej Rady Naukowej, przygotowanego we współpracy z Centrum Wyobraźni Ludzkiej im. Arthura C. Clarke’a na Uniwersytecie Kalifornijskim w San Diego. Odwiedź stronę futures.council.science, aby odkryć więcej prac Centrum Nauki Futures. Koncentruje się na pojawiających się trendach w systemach naukowych i badawczych oraz zapewnia opcje i narzędzia umożliwiające podejmowanie bardziej świadomych decyzji.
Gospodarzem serii podcastów był Paul Shrivastava, profesor zarządzania i organizacji na Pennsylvania State University. Specjalizuje się w realizacji Celów Zrównoważonego Rozwoju. Podcast powstaje także we współpracy z Arthur C. Clarke Center for Human Imagination na Uniwersytecie Kalifornijskim w San Diego.
Projekt był nadzorowany przez Mathieu Denisa i niesiony przez Dong Liu, Z Centrum Przyszłości Nauki, zespół doradców ISC.
Zdjęcie z Patricka Perkinsa on Unsplash.
Zastrzeżenie
Informacje, opinie i zalecenia prezentowane na naszych gościnnych blogach są opiniami poszczególnych autorów i niekoniecznie odzwierciedlają wartości i przekonania Międzynarodowej Rady Naukowej.
Przeczytaj więcej o podcaście The Science Diplomat: Sir Peter Gluckman o doradztwie naukowym, zaufaniu i ograniczeniach dowodów 
Dowiedz się więcej o programie Nauka bez granic: Międzynarodowa współpraca dla kolejnego pokolenia badaczy 
Dowiedz się więcej o nowym spojrzeniu na wzrost i odporność ekosystemu badawczego 